fragment twarzy chłopcka
źródło Pixabay

Dlaczego, kiedy należy je wykonać i na czym polega?

Drogi rodzicu, to oczywiste, że chcesz dla swojego dziecka jak najlepiej, dbasz o nie od pierwszych dni życia. Opieka nad dzieckiem wywołuje różne emocje, pozytywne i te drugie…;)

Chcesz, żeby dziecko było zdrowe, ale nie zawsze wiesz na co zwrócić uwagę, z tego powodu ufasz lekarzom, powierzasz im swoje dziecko. Możliwe, że nie spodoba Ci się to, co napiszę, ale lekarz NIE JEST idealny, nie wie wszystkiego. Łatwiej jest wierzyć, że jest inaczej, niestety. Lekarz też jest człowiekiem. Dlatego właśnie powstają te wpisy, aby rodzic i lekarz nawiązali współpracę. Lekarz ma ograniczony czas na obserwację dziecka, często ma na to KILKA MINUT (wierzę, kiedyś się to zmieni). Przechodząc do sedna, to TY droga mamo/ drogi tato jesteście najbaczniejszymi obserwatorami swojego malucha, co więcej zostaliście obdarzeni intuicją. Kiedy wydaje się Wam, że coś jest nie tak – sprawdźcie, przeczytajcie, udajcie się do lekarza.

Czy badania przesiewowe wzroku różnią się w zależności od dziecka?

Odpowiedź brzmi tak. W dużym uproszczeniu dzieci możemy podzielić na dwie grupy:

  • dzieci należące do grupy zwiększonego ryzyka chorób narządu wzroku – infekcje wrodzone, wcześniactwo, dzieci z zespołem Downa, choroby nowotworowe oczu (siatkówczak)
  • dzieci nienależące do grupy zwiększonego ryzyka chorób narządu wzroku, czyli u dzieci bez widocznych zaburzeń i chorób oraz nieobciążonych rodzinnym wywiadem.

Pierwsza grupa dzieci trafia do okulisty, jest regularnie badana i leczona w zależności od potrzeb.

Druga grupa dzieci poddawana jest badaniom przesiewowym. Dlaczego? Ponieważ zaburzenia wzroku rozwijają się podstępnie.

Jeśli noworodek/niemowlak ma zaburzenia widzenia, nie powie: Hej mamo/tato źle widzę. Po pierwsze nie potrafi jeszcze się komunikować, po drugie, nie wie, że można widzieć inaczej.

W poprzednim wpisie tutaj przedstawiłam Tobie ważne informacje dotyczące rozwoju wzroku, dzięki nim możesz wstępnie sprawdzić czy problem ze wzrokiem dotyczy Twojego dziecka. Jeśli masz jakiekolwiek podejrzenie, zgłoś się do lekarza.

Dlaczego należy wykonywać badania przesiewowe wzroku?

Objawy wielu chorób oczu u małych dzieci mogą pozostać niezauważone. Wynika to z faktu, że małe dzieci z zaburzeniami widzenia (nawet bardzo znacznymi) raczej nie skarżą się na żadne dolegliwości, rzadko zgłaszają też, że słabo widzą, ponieważ wydaje im się że tak po prostu jest, nie wiedzą że można widzieć lepiej.

Odpowiednio wczesne wyłapanie zaburzeń widzenia jest NIEZWYKLE ISTOTNE, ponieważ wpływa na całe życie dziecka. Im wcześniej zostanie zdiagnozowane, tym szybciej można wykonać zabieg (np. zaćma), skorygować wzrok odpowiednimi okularami (niedowidzenie) czy rozpocząć leczenie (choroby nowotworowe).  Jeśli noworodek/niemowlak niedowidzi, ten stan wpływa na cały jego rozwój. Im wcześniej zacznie się leczenia, tym większe szanse na harmonijny rozwój.

Badanie przesiewowe wzroku, jakie nieprawidłowości może wykryć?

Niedowidzenie, zeza, różnowzroczność. Niedowidzenie jest częstym zjawiskiem, w uproszczeniu rozpoznaje się u jednego dziecka z jednej grupy przedszkolnej. Na podstawie wyników badań obliczono, że niedowidzenie dotyczy 1–5%. Może niekoniecznie chcesz o tym czytać, ale badania przesiewowe pozwalają na wykrycie zaćmy i siatkówczaka (nowotwór). Te choroby są bardzo rzadkie, natomiast skutki ich przeoczenia są poważne, dlatego NALEŻY wykonywać badania przesiewowe.   

Co powinnaś/powinieneś wiedzieć na temat badań przesiewowych?

Kto je wykonuje?

Neonatolog, pediatra, pielęgniarka

A co z okulistą?

Zgodnie z zaleceniami AAP, do okulisty należy kierować wszystkie dzieci z zespołem Downa przed ukończeniem 6. miesiąca życia. Wcześniaki należą natomiast do grupy zwiększonego ryzyka zeza, niedowidzenia i wad refrakcji, dlatego należy je kierować na kontrolne badania okulistyczne nawet po całkowitym ustąpieniu retinopatii wcześniaków. Wskazanie do skierowania dziecka do okulisty powinien również stanowić dodatni wywiad rodzinny w kierunku siatkówczaka i zaćmy wrodzonej.

Kiedy należy wykonywać badania przesiewowe wzroku?

Pierwsze badanie wzorku wykonuje neonatolog, w ciągu pierwszych dni po urodzeniu.

Kolejne badania wykonywane są przez pediatrę: wizyta patronażowa, badanie kwalifikacyjne przed szczepieniami.

Kiedy Twój maluch staję się przedszkolakiem, wzrok ocenia się podczas wizyt bilansowych (2 i 4 rok życia).

U dzieci uczęszczających do szkoły przesiewowe badanie wzroku wykonywane jest przez pielęgniarkę (w szkole), następnie przez lekarza (w gabinecie podczas bilansu zdrowia).

Na czym polegają badania przesiewowe wzroku u dzieci?

Poszczególne elementy badania wzroku różnią się w zależności od wieku dziecka. Wybór odpowiednich testów przesiewowych zależy przede wszystkim od wieku dziecka.

Rodzaje badań przesiewowych:

  • Ocena gałek ocznych i powiek – lekarz sprawdza czy gałki oczne, źrenice Twojego dziecka są równe. Ponadto ocenia szpary powiekowe. Np. Jeśli u dziecka lekarz stwierdzi opadającą powiekę, zleci  konsultację okulistyczną/neurologiczną.
  • Obecność czerwonego refleksu, jest to badanie bardzo szybkie i poste, możliwe do wykonania u każdego dziecka. Przeprowadza się za pomocą oftalmoskopu/latarki światło kieruje się na źrenice z odległości 30–45 cm. Jeśli badanie nie wykazało obecności czerwonego odblasku natychmiast należy skierować dziecko do okulisty.
  • Test odblasku rogówkowego – przeprowadza się za pomocą oftalmoskopu/latarki światło kieruje się na źrenice z odległości 50 cm. Wspomaga ocenę zeza.
  • Ocena fiksacji (umiejętności skupiania wzroku) i wodzenia wzrokiem za przedmiotem. To badanie wykonuje się u dzieci, które jeszcze nie potrafią mówić. Pozwala wykryć niedowidzenie
  • Badanie z użyciem tablic Tellera – pokazuje się je dziecku z małej odległości z prawej lub lewej strony, sprawdzając, czy dziecko zwraca badane oko w ich kierunku. W ten sposób można badać ostrość wzroku u niemowląt lub dzieci, które jeszcze nie mówią, albo u opóźnionych w rozwoju.
  • Test zasłaniania oczu (cover test) wykonuje się w celu oceny ustawienia gałek ocznych i rozpoznania zeza. Polega on na naprzemiennym zakrywaniu obu oczu oraz obserwacji następowych ruchów odsłoniętego oka. Wystąpienie takich ruchów nastawczych może wskazywać na obecność zeza.
  • Badanie z użyciem tablic z optotypami obrazkowymi lub literowymi należy przeprowadzić najpóźniej do ukończenia 3. roku życia, a w przypadku jego niepowodzenia, powtórzyć je w ciągu 6 miesięcy. To badanie może być trudne u małych dzieci. Oceniając ostrość widzenia za pomocą tablic, należy się upewnić, że każde oko jest badane oddzielnie. Często dziecko z niedowidzeniem próbuje zerkać na tablicę okiem, które lepiej widzi.  Jeżeli ostrość widzenia w jednym oku jest mniejsza od tej wartości, dziecko należy skierować na dalsze badania. 
tablica z optotypami do badania wzroku
Tablica z optotypami, źródło Pixabay

Testy przesiewowe w zależności od wieku dziecka:

U noworodka lekarz ogląda gałki oczne, powieki, ocenia obecność czerwonego refleksu.

U niemowlaka 2-3 miesiąc: lekarz ogląda gałki oczne, powieki, ocenia obecność czerwonego refleksu oraz ocenia fiksację, wodzenie wzrokiem za przedmiotem, wykonuje test odblasku rogówkowego.

Od około 6 miesiąca życia można badać widzenie za pomocą testu uprzywilejowanego spojrzenia (preferential looking – PL) z użyciem tablic Tellera.

U dzieci od 6 miesiąca życia do 5 lat: lekarz ogląda gałki oczne, powieki, ocenia obecność czerwonego refleksu, wykonuje test odblasku rogówkowego oraz wykonuje test zasłaniania oczu, wykorzystuje tablice z optotypami obrazkowymi.

UWAGA

W odpowiedzi na problemy z wykonywaniem badań przesiewowych wzroku, zwłaszcza u dzieci poniżej 3. roku życia, opracowano nowsze metody skriningowe przy pomocy urządzeń fotorefrakcyjnych. Tutaj po pomoc należy udać się do optometrysty/okulisty.

Jak już wspominałam dzieci należące do grupy zwiększonego ryzyka chorób narządu wzroku badane są przez okulistę.

Terminy badań okulistycznych w 1-szym roku życia są ściśle określone tylko dla wcześniaków. Dzieci te powinny pozostawać pod stałą opieką okulistyczną, ponieważ należą do grupy zwiększonego ryzyka wystąpienia wady refrakcji, zeza, niedowidzenia i zaburzenia obuocznego widzenia, w porównaniu z dziećmi urodzonymi o czasie.

Do okulisty należy także skierować w 1-szym roku życia dzieci z zespołem Downa, dzieci z siatkówczakiem w wywiadzie rodzinnym, z wrodzoną zaćmą, zezem, wadami refrakcji oraz wszystkie dzieci, u których pediatra stwierdza jakiekolwiek nieprawidłowości.

Jeśli wyniki badań przesiewowych są nieprawidłowe należy poszerzyć diagnostykę i w zależności od wyniku, pediatra pokieruje Twoje dziecko do specjalisty (okulisty dziecięcego, neurologa lub onkologa).

okładka książki „Wróżka Zuzia i cudowne dzieci”

Chcesz oswajać dzieci z otaczającymi nas chorobami i niepełnosprawnościami?

Pomoże Ci w tym ”Wróżka Zuzia i cudowne dzieci”, Magdalena Kryger, książka edukacyjna.

Znajdziesz ją w dobrych księgarniach

Źródła
  1. ABC badań bilansowych w pediatrii. Badania profilaktyczne dzieci w wieku niemowlęcym; dr n. med. Maria Jodkowska, dr hab. n. med. Anna Oblacińska, prof. nadzw. Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, 2014
  2. ABC badań bilansowych w pediatrii. Profilaktyczne badanie lekarskie dzieci w wieku poniemowlęcym i przedszkolnym. Bilanse zdrowia dzieci w wieku 2 i 4 lat; dr n. med. Maria Jodkowska, dr hab. n. med. Anna Oblacińska, prof. nadzw. IMiD, Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, 2015
  3. Okulistyka kliniczna. Wyd. Med. Urban & Partner, Kański J.J.: Wrocław, 1997: 222–232
  4. Efficacy of occlusion treatment in amblyopia and clinical risk factors affecting the results of treatment. Strabismus, Arican G., Yaman A., Berk T .: 2005; 7: 63–69
  5. Comparison between two hand-held autorefractors: the sure-sight and the retinomax. Strabismus, Condonnier M., de Maertelaer V.:2003; 4: 261–274
  6. https://scop.org.pl/wp-content/uploads/2018/07/Standard-okulistyczny.pdf
  7. Pediatria t 1-2, W. Kawalec, R. Grenda, Marek Kulus, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018
  8. Pediatria t 1,2,3, P. Kwinta J. Pietrzyk, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020
Podziel się ze swoimi znajomymi:

Podobne wpisy